Nav (yan jî navdêr) ew kelîme ne ko li ser nav, tişt û kesan in.
Ji bo navan 2 cins hene, û ji bo navina yek kare herdûkan jî bişuẍulîne.
Bêhtirê gotinan bi vî cinsî ne.
Sêveke, sêva
Diya, keça, keçama, pîrika
Dêkeke, keçeke, keçameke, pîrikeke
Kelîmên li ser tiştan, qaydeyek nîne li ser cinsê wan. Lê wextê ko beḧs li ser kurik/zilam/mêran be, ew kelîme nêr in. Mesela "bav", "bira", "kuram" û bêhtir.
Welatekî, welatê
Kevirekî, kevirê
Fêkîkî (yan jî fêkiyekî), fêkiyê
Bavê, kurê, kuramê, kalikê
Bavekî, kurekî, kuramekî, kalikekî
Navên ko karin bo herdû cinsan werin şuẍulandin bêhtirê caran navên li ser şexs/kesan in. Ji ber ko di gelek ji wan navan de tiştekî 'eleqedarî cins nîne, ev bi tewandinên kelîmê tê dîtin. Mesela hevalek kare herdû cins be, lê diyek kare tenê yek cins be.
Ji ẍeynî cins, xisûsiyeteke dî yî navan heye. Hin nav karin werin jimartin û hin jî nikarin.
Karin werin jimartin: Yek sêv, do sêv, sê sêv, ...
Nikarin werin jimartin: Av, ard, şîr, ...
Tewandin li gora reqem, cins, xwedî û diyarkirin/binavkirinê tê guhartin.
BINAVKIRÎ / DIYARKIRÎ
| kasus | yek | gelek |
|---|---|---|
| navkî | mal | mal |
| îzafe | mala | malên |
| çemandî | malê | malan |
| bakirin | malo | malino |
NEBINAVKIRÎ / NEDIYARKIRÎ
| kasus | yek | hinek (paucal) |
|---|---|---|
| navkî | malek | malin |
| îzafe | maleke | maline |
| çemandî | malekê | malina(n) |
BINAVKIRÎ
| kasus | yek | gelek |
|---|---|---|
| navkî | xanî | xanî |
| îzafe | xaniyê | xaniyên |
| çemandî | xanî | xaniyan |
| bakirin | xaniyo | xanîno / xaniyino |
NEBINAVKIRÎ / NE DIYAR
| kasus | yek | hinek (paucal) |
|---|---|---|
| navkî | xaniyek | xaniyin / xanînin |
| îzafe | xanîkî / xaniyekî | xanîne / xaniyine |
| çemandî | xanîkî / xaniyekî | xanîna(n) / xaniyinan |
BINAVKIRÎ / DIYAR
| kasus | yek | gelek |
|---|---|---|
| navkî | kevir | kevir |
| îzafe | kevirê | kevirên |
| çemandî | kevirî | keviran |
| bakirin | keviro | kevirino |
NEBINAVKIRÎ / NE DIYAR
| kasus | yek | hinek (paucal) |
|---|---|---|
| navkî | kevirek | kevirin |
| îzafe | kevirekî | kevirine |
| çemandî | kevirekî | kevirina / kevirinan |
BINAVKIRÎ / DIYAR
| kasus | mê (yek) | nêr (yek) | mê û nêr (gelek) |
|---|---|---|---|
| navkî | heval | heval | heval |
| îzafe | hevala | hevalê | hevalên |
| çemandî | hevalê | hevalî | hevalan |
| bakirin | hevalê | hevalo | hevalino |
NEBINAVKIRÎ / NE DIYAR
| kasus | mê (yek) | nêr (yek) | mê û nêr (hinek (paucal)) |
|---|---|---|---|
| navkî | hevalek | hevalek | hevalin |
| îzafe | hevaleke | hevalekî | hevaline |
| çemandî | hevalekê | hevalekî | hevalina(n) |
BINAVKIRÎ / DIYAR
| kasus | yek | gelek |
|---|---|---|
| navkî | şibake | şibake |
| îzafe | şibaka / şibakeya | şibakên / şibakeyên |
| çemandî | şibakê / şibakeyê | şibakan / şibakeyan |
| bakirin | şibakeno |
NEBINAVKIRÎ / NE DIYAR
| kasus | yek | hinek |
|---|---|---|
| navkî | şibakeyek / xanîkek | şibakeyin / şibakenin |
| îzafe | şibakeke | şibakene / şibakeyine |
| çemandî | şibakekê | şibakena(n) / şibakeyinan |
Ji bonî ḧalê ne-bi-nav-kirî yê duwa carna wextê ko gotinek bi vokalekê xilas dibe hinek kes di nivîsandina xwe de şorbe -> "şorbeyeke" (xaniyekî, vîdyoyeke, fêkiyekî) bedêla "şorbeke" dinivîsînin. Lê ev şikil zêde dirêj e û ne ḧewce ye, şorbeke, xanîkî, vîdyoke, fêkîkî bes in. Ji bonî ḧalê pêşî rast e -yek ḧewce ye.
Navkî şiklê sade ye. Li vir derî yan şibake tên firoştin? Şibake. (derî û şibake li vir navkî ne)
Îzafe şiklê xwedîtiyê ye. Xaniyê wî xweşik e. (Ew xwediyê xanî ye û ew xanî xweşik e.)
Çemandî şiklê _____ ye.
Navên hevedudanî ên weke "firça diranan", "mêşa hingiv", "bacana sor" in.
| Kurmancî | Îngilîzî |
|---|---|
| navkî | nominative |
| îzafe | construct/ezafe |
| çemandî | oblique |
| bakirin | vocative |
| binavkirî | definite |
| nebinavkirî | indefinite |